W akcie zgonu występują co najmniej dwie różne role: osoba, która zgłasza śmierć, i osoba zmarła. Rozdzielenie tych danych to najważniejszy pierwszy krok. Ten poradnik omawia niemieckojęzyczny wpis USC; nie należy utożsamiać go z kościelną metryką pogrzebu.
Oryginał: Józef Wieczorek, 1904
W akcie nr 19 zgłaszającym jest Anton Wieczorek, a zmarłym — małe dziecko, Józef, zapisany w tekście jako Josef. Już ten przykład pokazuje, dlaczego pierwszego imienia w dokumencie nie można automatycznie przypisać zmarłemu.
1. Numer i data sporządzenia
W tym układzie C oznacza zgony, a Nr. 19 — numer aktu. Liczba 21 przy górnym prawym brzegu nie jest numerem tego wpisu. Odczytaj miejscowość i datę nagłówka, lecz jeszcze nie zapisuj jej jako daty śmierci.
W przykładzie data sporządzenia to 2 czerwca 1904 r. Tę samą datę znajdujemy niżej przy opisie zgonu. W innych wpisach te dwa dni mogą się różnić. Data zgonu nie jest też automatycznie datą pogrzebu.
2. Zgłaszający: kto przyszedł do urzędu?
Vor dem unterzeichneten Standesbeamten erschien heute… rozpoczyna opis osoby stawającej przed urzędnikiem. Następują dane o tożsamości, imię i nazwisko, zawód lub status oraz miejsce zamieszkania. W tym miejscu czytamy o Antonie Wieczorku.
und zeigte an, daß… — „i zgłosił, że…” — jest granicą między zgłaszającym a opisem zmarłego. Od tej frazy trzeba uważnie śledzić, kogo dotyczą następne informacje. Zgłaszającym mógł być krewny lub inna osoba; relację ustala się z dokumentu, nie z samego wystąpienia nazwiska.
3. Zmarły: wiek, wyznanie, zamieszkanie i urodzenie
Po imieniu i nazwisku szukaj wieku przed alt, wyznania przed Religion, zamieszkania po wohnhaft in i miejsca urodzenia po geboren zu. Ręczne uzupełnienia mogą zawierać więcej niż przewiduje druk — np. dokładną datę urodzenia dopisaną przy miejscowości.
Jahre oznacza lata, Monate — miesiące, Tage — dni. W przykładzie zapisano wiek 3 miesiące i 20 dni oraz datę urodzenia 12 lutego 1904 r. Te dane zanotuj tak, jak występują w akcie; do weryfikacji poszukaj osobnego aktu urodzenia. Wiek podany przez zgłaszającego nie powinien zastępować źródłowej daty narodzin.
4. Rodzice i relacje rodzinne
Sohn znaczy „syn”, Tochter — „córka”, des Anzeigenden — „zgłaszającego”, und seiner Ehefrau — „i jego żony”. W tym oryginale słowa te łączą zmarłego z wcześniej wymienionym zgłaszającym. To potwierdzenie relacji, którego nie daje sama zgodność nazwisk.
geborene przed nazwiskiem kobiety wskazuje nazwisko rodowe. W aktach dorosłych mogą pojawić się również informacje o małżonku lub stanie cywilnym. Układ takich danych bywa różny, dlatego nie narzucaj każdemu wpisowi jednej gotowej historii rodzinnej. Nieczytelnego nazwiska matki nie uzupełniaj na podstawie samego oczekiwania.
5. Gdzie i kiedy nastąpił zgon?
Dolna część zdania wskazuje miejsce po zu, czas po am i um … Uhr, a kończy się słowami verstorben sei — „zmarł/zmarła”. in seiner Wohnung znaczy „w jego mieszkaniu”; odczytaj, do kogo odnosi się zaimek.
W przykładzie w tej części podano 2 czerwca 1904 r., przed południem o trzeciej. vormittags oznacza przed południem, a nachmittags — po południu. Gdy na druku jest jedynie „mittags”, odczytaj dopisany przedrostek. Nie twórz dwóch godzin zdarzenia z jednego zdania.
Nie znajdujemy tu osobnej rubryki przyczyny śmierci. Nie dopisuj jej na podstawie wieku dziecka ani daty zgonu. Różne roczniki i typy formularzy mogą mieć inne pola.
6. Zakończenie i kontrola odczytu
Vorgelesen, genehmigt und unterschrieben oznacza „odczytano, zatwierdzono i podpisano”. Podpis zgłaszającego porównaj z nazwiskiem na początku dokumentu. Der Standesbeamte to urzędnik stanu cywilnego.
Do notatki przepisz: urząd, rok i numer aktu; datę zgłoszenia; dane zgłaszającego i jego relację ze zmarłym; dane zmarłego, wiek i ewentualną datę urodzenia; rodziców lub małżonka; miejsce, dzień i godzinę śmierci. Nie mieszaj miejsca zamieszkania z miejscem zdarzenia. Ogólny zakres tych danych opisuje także Stadtarchiv Solingen w przewodniku po rejestrach USC.
Wskazówki mogą czekać w innym akcie
Po odnalezieniu zgonu wróć do aktu urodzenia i — jeśli dotyczy — małżeństwa. Na takich dokumentach często znajdują się adnotacje o późniejszym ślubie, śmierci lub sprostowaniach. Dopisek może zawierać urząd i numer aktu, więc bywa skrótem do kolejnego źródła. Jego brak nie dowodzi braku zdarzenia.
Materiały porównawcze: wzór niemiecki i polski
Poniższe grafiki to sprawdzone, współczesne wzory edukacyjne: schemat niemieckiego formularza i jego polskie objaśnienie. Nie są historycznymi pustymi drukami ani pełnym tłumaczeniem ręcznie wypełnionego oryginału. Układ i sformułowania w rzeczywistych aktach mogą się różnić. Kliknij grafikę, aby obejrzeć ją w pełnym rozmiarze.
Oddziel zgłaszającego od zmarłego. Wiek rozpisano na lata, miesiące i dni, a czas zgonu ma jedno pole godziny oraz wybór pory dnia. Skrót „geb.” przed nazwiskiem matki oznacza „z domu”. W części o rodzicach pozostawiono osobne dane ojca: zgłaszający nie musi być ojcem. Pokazano wariant „ojciec i jego żona”; inne akty mogą zawierać inny opis rodziców, małżonka lub stanu cywilnego. Pola dotyczące obojga rodziców obejmują także ich zamieszkanie. Niewykorzystane jednostki wieku i warianty płci należy przy czytaniu traktować jako możliwości, a nie dodatkowe informacje o osobie.
Nie próbuj na siłę dopasowywać rękopisu do pustego wzoru. Najpierw ustal znaczenie fragmentu, potem porównuj litery, a na końcu sprawdź osoby i daty w innych dokumentach. Do ćwiczeń pisma przyda się kurs Kurrent Uniwersytetu Wiedeńskiego.
Zobacz także: niemiecki akt urodzenia oraz niemiecki akt małżeństwa.