Akt małżeństwa potrafi połączyć dwie rodziny w jednym dokumencie. Najłatwiej czytać go w czterech blokach: pan młody, panna młoda, świadkowie i oświadczenie o zawarciu małżeństwa. Pokazany przykład jest wpisem USC w języku niemieckim, a nie metryką ślubu kościelnego.
Oryginał: Wincenty Jackowski i Stanisława Malinowska, 1902
Akt nr 8 z 24 stycznia 1902 r. zajmuje dwie strony. Lewa opisuje małżonków i ich rodziców. Na prawej są świadkowie, formuła zawarcia małżeństwa oraz podpisy. Zapis imion i nazwisk w niemieckim tekście oraz w podpisach może się różnić; obie wersje warto zachować.
1. Zacznij od nagłówka i obu stron
W pokazanym typie księgi B oznacza małżeństwa. Odczytaj Nr. i miejscowość oraz datę w nagłówku. To akt nr 8; liczba 18 u góry drugiej strony nie jest drugim numerem małżeństwa. Nie kończ lektury na lewej stronie — bez prawej tracisz świadków i podpisy.
zum Zwecke der Eheschließung oznacza „w celu zawarcia małżeństwa”. W dalszej części formularz wyodrębnia punkty 1 i 2 dla małżonków oraz 3 i 4 dla świadków. Taka numeracja pozwala odnaleźć rubryki nawet bez odczytania całego pisma.
2. Pan młody: osoba, urodzenie, rodzice
W punkcie 1 po der zwykle pojawia się określenie zawodu lub stanu oraz imię i nazwisko. Samo „der” nie znaczy „kawaler”. Następnie są informacja o tożsamości, wyznanie, data i miejsce urodzenia oraz aktualne zamieszkanie.
geboren am to „urodzony dnia”, zu przed nazwą miejscowości — „w”, wohnhaft in — „zamieszkały w”. Czytaj cały rok słownie: data urodzenia osoby zawierającej ślub w 1902 r. może oczywiście należeć do XIX wieku. W oryginale jest druk „tausend … hundert” z ręcznie uzupełnionym stuleciem, a nie sztywne „1900”.
Sohn des oznacza „syn”, a und dessen Ehefrau — „i jego żony”. Wpis przechodzi tu do rodziców pana młodego. geborene przed nazwiskiem matki oznacza nazwisko rodowe. Miejscowość po danych rodziców może dotyczyć właśnie ich, a nie młodej pary — pilnuj granic bloku.
3. Panna młoda: ten sam schemat
Punkt 2 zaczyna się od die i opisuje drugą osobę zawierającą małżeństwo. Dalej szukaj wyznania, daty i miejsca urodzenia, zamieszkania oraz słów Tochter des — „córka”. Ponownie odczytaj oboje rodziców i nazwisko rodowe matki.
Nie wnioskuj o stanie cywilnym z samego rodzajnika „die”. ledig oznacza osobę niezamężną/nieżonatą, Witwe — wdowę, Witwer — wdowca. Określenia te muszą rzeczywiście występować w tekście, aby można je było przypisać danej osobie. Zawód lub status gospodarski to osobna informacja.
4. Świadkowie nie muszą być krewnymi
Als Zeugen waren zugezogen und erschienen wprowadza świadków. W punktach 3 i 4 zapisano ich dane, sposób rozpoznania tożsamości, wiek (Jahre alt) i miejsce zamieszkania. Podobne nazwisko to wskazówka, nie dowód pokrewieństwa. Rola świadka nie czyni danej osoby ojcem ani bratem małżonka.
der Persönlichkeit nach … bekannt dotyczy znajomości lub ustalenia tożsamości. Wariant „osobiście znany” nie jest tym samym co „tożsamość ustalona na podstawie dokumentu”. Odczytaj rzeczywiste uzupełnienie, zamiast dopisywać współczesną procedurę.
5. Oświadczenie i podpisy
Verlobten oznacza narzeczonych, die Ehe miteinander eingehen — zawrzeć ze sobą małżeństwo, a bejahten diese Frage — odpowiedzieli na pytanie twierdząco. W tym druku urzędnik stwierdza następnie, że są prawnie połączonymi małżonkami; tekst odwołuje się do ówczesnego kodeksu cywilnego (Bürgerliches Gesetzbuch).
Na końcu Vorgelesen, genehmigt und unterschrieben znaczy „odczytano, zatwierdzono i podpisano”. Porównaj podpisy z nazwiskami w treści. Brak podpisu albo znaki zamiast podpisu trzeba rozpatrywać razem z ewentualnym objaśnieniem urzędnika, a nie samodzielnie interpretować.
6. Sprawdź marginesy i późniejsze losy pary
Na aktach małżeństwa często spotyka się późniejsze dopiski, np. o śmierci małżonka, rozwodzie, sprostowaniu lub innych powiązanych wpisach. Na aktach urodzenia analogiczne adnotacje mogą wskazywać późniejszy ślub lub zgon. Informacje mogą znajdować się przy krawędzi, pod podpisami, na odwrocie lub dalszym skanie.
Nie twierdzimy, że pokazany akt zawiera każdą z tych informacji. To lista miejsc, które warto sprawdzić. Datę późniejszego zdarzenia i datę dopisania notatki zapisuj oddzielnie, jeśli obie podano. Przepisz urząd, rok i numer wskazanego aktu, a następnie poszukaj tego dokumentu. Zakres dopisków i ich obecność w kopiach bywa różny. Przykłady informacji w aktach i późniejszych dopiskach: Stadtarchiv Solingen.
Materiały porównawcze: wzór niemiecki i polski
Poniższe grafiki to sprawdzone, współczesne wzory edukacyjne: schemat niemieckiego formularza i jego polskie objaśnienie. Nie są historycznymi pustymi drukami ani pełnym tłumaczeniem ręcznie wypełnionego oryginału. Układ i sformułowania w rzeczywistych aktach mogą się różnić. Kliknij grafikę, aby obejrzeć ją w pełnym rozmiarze.
Czytaj cztery bloki: małżonkowie w punktach 1 i 2, świadkowie w punktach 3 i 4. Przy obojgu małżonkach uwzględniono wyznanie, urodzenie, zamieszkanie oraz dane i zamieszkanie rodziców. Polskie „pan” i „pani” nie określają wcześniejszego stanu cywilnego. Formuła zawarcia małżeństwa odpowiada pokazanemu przykładowi z 1902 r.; inne okresy mogły mieć inne brzmienie. Puste miejsce po niemieckim „Vorgelesen, genehmigt und” pozwala dopisać zakończenie, np. „unterschrieben”.
Krótka lista do własnego odczytu
Zapisz urząd, datę i numer małżeństwa; osobno dane każdego z małżonków i ich rodziców; nazwiska rodowe matek; świadków; podpisy i późniejsze dopiski. Zawód, zamieszkanie i miejsce urodzenia trzymaj w osobnych polach. Niepewne fragmenty oznacz „[?]”. Nie wyprowadzaj pokrewieństwa wyłącznie ze zgodności nazwiska.
Zobacz także: niemiecki akt urodzenia oraz niemiecki akt zgonu.