Niemieckojęzyczny akt urodzenia może wyglądać jak ściana trudnego pisma. Pomaga rozdzielenie go na trzy warstwy: stały druk, ręczne uzupełnienia i późniejsze dopiski. Ten poradnik dotyczy pokazanego formularza USC, a nie aktu chrztu. Układ i zakres informacji zależą od rocznika i urzędu.
Oryginał: Marianna Szuberska, 1896
Na przykładzie aktu nr 160 z 1896 roku prześledzimy kolejność informacji. Marianna występuje w nazwie przekazanego pliku również pod późniejszym nazwiskiem Olejniczak. Nazwiska po ślubie nie należy automatycznie przenosić do zapisu urodzenia.
1. Numer aktu i data zgłoszenia
W tym typie księgi litera A oznacza urodzenia. Nr. 160 to numer wpisu; dodatkowa liczba przy górnym brzegu może być numerem strony. Nie utożsamiaj tych oznaczeń. Miejscowość i data w nagłówku określają miejsce i dzień sporządzenia aktu. W przykładzie nagłówek zawiera 20 sierpnia 1896 r.
Data urodzenia znajduje się osobno, niżej w tekście. Tu obie daty są takie same, ale w innych aktach zgłoszenie może nastąpić później. Zawsze odczytaj obie pozycje.
2. Kto przyszedł do urzędu?
Vor dem unterzeichneten Standesbeamten erschien heute… wprowadza osobę, która stawiła się przed podpisanym urzędnikiem. Dalej szukaj jej imienia, nazwiska, zawodu i miejsca zamieszkania. W przykładzie zgłaszającym jest Michael Szuberski, a podpis na dole pomaga porównać zapis nazwiska.
der Persönlichkeit nach … bekannt dotyczy rozpoznania tożsamości zgłaszającego. Nie oznacza pokrewieństwa z dzieckiem. Nie zakładaj też, że osoba zgłaszająca zawsze jest ojcem: tę relację trzeba ustalić z treści. und zeigte an, daß… znaczy „i zgłosił, że…”. Od tego miejsca opis dotyczy narodzin.
3. Matka i nazwisko rodowe
Po słowach von der znajdziesz dane matki. Zapis geborene albo skrót geb., gdy stoi przed nazwiskiem, oznacza „z domu”, czyli nazwisko rodowe. Nie jest to pole daty urodzenia matki. Natomiast geboren am w kontekście daty oznacza „urodzony/urodzona dnia”. Liczy się całe zdanie.
seiner Ehefrau oznacza „jego żony”, wohnhaft — „zamieszkały/zamieszkała”, a bei ihm — „u niego”. W tym akcie relacja z małżonką i wspólne zamieszkanie są dopisane ręcznie. Nie każdy formularz zawiera identyczny zestaw słów.
4. Miejsce, czas, płeć i imię dziecka
Idź kolejno: miejscowość po zu, miejsce zdarzenia, dzień i miesiąc po am, pełny rok po des Jahres, pora dnia, godzina oraz płeć i imię. in seiner Wohnung to „w jego mieszkaniu”; znaczenie zaimka ustala się z kontekstu.
vormittags — przed południem; nachmittags — po południu; um … Uhr — o godzinie … . Przedrostki vor- i nach- bywają dopisywane do wydrukowanego „mittags”. Nie tłumacz tego automatycznie jako „w południe” albo „w nocy”. weiblichen Geschlechts oznacza płeć żeńską, a männlichen Geschlechts — męską.
W przykładzie można odczytać: 20 sierpnia 1896 r., przed południem o dziesiątej, dziecko płci żeńskiej o imieniu Marianna. Vornamen odnosi się do imienia lub imion, nie do nazwiska. Zapis końcowy Vorgelesen, genehmigt und unterschrieben informuje o odczytaniu, zatwierdzeniu i podpisaniu treści.
5. Dopisek może prowadzić do kolejnego pokolenia
Na aktach urodzenia często pojawiają się późniejsze adnotacje o małżeństwie, zgonie, zmianie nazwiska lub sprostowaniu. Mogą być innym pismem, tuszem, stemplem, po polsku albo na odwrocie. Nie są częścią pierwotnej daty urodzenia.
Na dole tego skanu widoczna jest polska adnotacja o małżeństwie Marianny ze Stanisławem Olejniczakiem. Odczyt wskazuje 22 stycznia 1921 r. i numer aktu 2/1921. To wskazówka do odszukania osobnego aktu małżeństwa, z którym należy porównać dopisek. Brak adnotacji nie dowodzi, że dana osoba nie zawarła małżeństwa lub nie zmarła; różne egzemplarze księgi mogą zawierać różne uzupełnienia. O dodatkowych informacjach w aktach urodzenia i odpisach: Stadtarchiv Solingen.
Materiały porównawcze: wzór niemiecki i polski
Poniższe grafiki to sprawdzone, współczesne wzory edukacyjne: schemat niemieckiego formularza i jego polskie objaśnienie. Nie są historycznymi pustymi drukami ani pełnym tłumaczeniem ręcznie wypełnionego oryginału. Układ i sformułowania w rzeczywistych aktach mogą się różnić. Kliknij grafikę, aby obejrzeć ją w pełnym rozmiarze.
Wzory pomagają rozdzielić dane zgłaszającego, matki i dziecka. Zachowano nazwisko rodowe matki, wyznanie i zamieszkanie, datę, porę dnia, godzinę, płeć oraz imię dziecka. Osobę zgłaszającą można uznać za ojca dopiero wtedy, gdy potwierdza to treść konkretnego aktu. Puste miejsce po niemieckim „Vorgelesen, genehmigt und” służy uzupełnieniu zakończenia, np. „unterschrieben”.
Co zapisać w notatkach?
Zanotuj urząd, rok i numer aktu; osobno datę zgłoszenia i urodzenia; dane dziecka; rodziców i nazwisko rodowe matki; zgłaszającego; miejscowości i każdą późniejszą adnotację. Zachowaj źródło skanu. Nieczytelne litery oznacz „[?]”, a współczesną wersję nazwiska lub nazwy miejscowości zapisz oddzielnie od dosłownego odczytu.
Druk i pismo ręczne mają różne kształty liter. Porównuj rękopis z sąsiednimi wpisami tego samego urzędnika. Do ćwiczeń przyda się kurs czytania pisma Kurrent Uniwersytetu Wiedeńskiego.
Zobacz także: niemiecki akt małżeństwa oraz niemiecki akt zgonu.